Waar gaat het over
Inleven, oftewel empathie, is een vaardigheid die je kunt oefenen: zien hoe een ander zich voelt, je erin verplaatsen, en daarnaar handelen. Kinderen die dit goed leren, hebben minder ruzie en voelen zich prettiger in de groep. In Denemarken staat empathie daarom al sinds 1993 in het curriculum, met een vast wekelijks klasuur.
In de mini-app Samen Voelen oefent een kind dit zelf. Eerst is er een korte gevoels-check-in ("hoe voel jij je nu?"), daarna komen er kleine taferelen voorbij. Bij elk tafereel herkent het kind het gevoel van een ander, kiest het hoe het helpt, en ziet het meteen wat die keuze doet. Kiest het iets minder liefs, dan ziet het het gevolg en mag het het rustig opnieuw proberen. Geen straf, geen score: leren door te voelen.
Leerdoelen
- De leerling kan gevoelens bij een ander herkennen en benoemen (blij, verdrietig, boos, bang, alleen, trots).
- De leerling kan zijn eigen gevoel herkennen en benoemen.
- De leerling kan bedenken hoe je iemand kunt helpen, troosten of erbij betrekken.
- De leerling begrijpt dat zijn keuze invloed heeft op hoe een ander zich voelt.
- De leerling kan samen een oplossing bedenken bij onenigheid (om de beurt, delen, sorry zeggen).
Koppeling met de kerndoelen
Sluit aan bij de burgerschapsopdracht (wet 2021): scholen bevorderen basiswaarden en sociale en maatschappelijke competenties. Binnen het leergebied Oriëntatie op jezelf en de wereld raakt deze les in het bijzonder:
- Kerndoel 34,
zorg dragen voor de lichamelijke en psychische gezondheid van henzelf en anderen
- Kerndoel 37,
zich gedragen vanuit respect voor algemeen aanvaarde waarden en normen
, en respectvol omgaan met verschillen (kerndoel 38, denk aan het nieuwe kind erbij betrekken)
Het sluit ook aan op de nieuwe conceptkerndoelen burgerschap (omgaan met elkaar en met verschillen) en op de brede vaardigheden samenwerken en communiceren.
Bronnen: huidige kerndoelen Oriëntatie op jezelf en de wereld (OCW), de Wet verduidelijking burgerschapsopdracht (2021), en SLO, definitieve conceptkerndoelen burgerschap (september 2025, beoogde invoering 1 augustus 2027).
Lesopbouw
| Tijd | Onderdeel |
|---|---|
| 5 min | Introductie (klassikaal). Begin met de gevoelens: hoe weet je eigenlijk hoe iemand zich voelt? Waar zie je dat aan? Laat een paar gezichten zien of naspelen (blij, verdrietig, boos, bang). |
| 10 tot 15 min | De app spelen. De kinderen spelen Samen Voelen, in tweetallen op een device, of klassikaal op het digibord waarbij u samen kiest. Begin met de gevoels-check-in en speel daarna de taferelen. |
| 10 min | Nabespreking (klassikaal). Gebruik de gespreksvragen hieronder. Laat kinderen verwoorden hoe ze het gevoel herkenden en wat hun keuze deed. |
| 10 min | Doe-opdracht (optioneel). Een gevoelsmeter, een klein rollenspel of de "hulp-held van de dag". Zie verderop. |
De taferelen in de app
Elke keer verschijnt een wisselende selectie van vijf, zodat herhalen fris blijft:
- 🏞️ Sam staat alleen op het plein (erbij horen)
- 🧱 Noors toren valt om (troosten)
- 🖍️ Tim en Lot willen dezelfde stift (samen delen)
- 🛝 Mees durft niet van de glijbaan (aanmoedigen)
- 🎨 Jada is trots op haar tekening (blij zijn voor een ander)
- 🏫 Yusuf is nieuw in de klas (insluiten)
- 🥤 Je stoot Finns beker om (sorry zeggen)
Gespreksvragen
Tijdens en na het spelen
- Hoe wist je hoe Sam, Noor of Mees zich voelde? Waar zag je dat aan?
- Wat gebeurde er met het gevoel toen je iets liefs koos?
- Heb jij weleens alleen gestaan, of is er iets van je kapotgegaan? Wat hielp toen?
- Wat kun je doen als je ziet dat iemand verdrietig of bang is?
- Hoe maak je het weer goed als er per ongeluk iets misging?
- En hoe voel jij je nu, na het helpen?
Differentiatie
Groep 3 tot 4
Speel klassikaal op het digibord. Houd het bij het gevoel en het gezicht: "kijk, nu lacht Sam weer". Laat de kinderen de gevoelens naspelen met hun eigen gezicht.
Groep 5
Laat ze zelf spelen in tweetallen en daarna uitleggen waaróm hun keuze hielp. Introduceer het woord inleven, en het idee dat iedereen iets anders kan voelen bij hetzelfde.
Doe-opdracht (verwerking)
- Gevoelsmeter. Maak samen een muur met gezichten (blij, verdrietig, boos, bang, trots). Laat kinderen aanwijzen hoe ze zich voelen, en bespreek dat alle gevoelens er mogen zijn.
- Raad het gevoel. Een kind toont een gevoel met alleen zijn gezicht of houding, de rest raadt. Zo oefenen ze het aflezen van emoties.
- Hulp-held van de dag. Spreek af dat iedereen die dag op één lief moment let bij een ander, en deel die aan het eind van de dag.
Kernbegrippen voor de leerkracht
Inleven (empathie). Aanvoelen en begrijpen hoe een ander zich voelt, en je daarnaar gedragen.
Perspectief nemen. Je verplaatsen in iemand anders: "hoe zou het voor hém of háár zijn?"
Herstellen. Iets weer goedmaken na een misverstand of ruzie, bijvoorbeeld met sorry en samen opruimen.
Insluiten. Zorgen dat iemand erbij hoort, juist als hij nieuw of anders is.
Voor thuis (tip voor ouders)
Vraag uw kind aan tafel eens: "Hoe voelde je je vandaag, en zag je iemand anders die zich zo voelde?" Benoem zelf ook gevoelens hardop ("ik baal hier een beetje van"). Kinderen leren inleven vooral door het thuis te zien en te oefenen.
Praktisch
- Nodig: een digibord of devices (Chromebook, tablet). Open
samen-voelen.htmlin een browser. Geen installatie. Het geluid kan met de knop rechtsboven uit, handig in de klas. - Privacy: de app slaat niets op en heeft geen account nodig. Er wordt geen data van kinderen verzameld.
- Herhalen mag: elke keer komt er een andere selectie taferelen voorbij.